Αιματουρία (αίμα στα ούρα)

Τι ονομάζουμε αιματουρία

Με τον όρο αιματουρία (αίμα στα ούρα) αναφερόμαστε στην παρουσία ερυθροκυττάρων (ερυθρών αιμοσφαιρίων) στα ούρα. Όταν το αίμα στα ούρα φαίνεται με γυμνό οφθαλμό, η αιματουρία χαρακτηρίζεται ως μακροσκοπική (αρκεί 1 ml αίματος ανά λίτρο ούρων για την αλλαγή χρώματος), ενώ όταν για την ανίχνευσή της απαιτούνται οι ταινίες ούρων (stick) ή το οπτικό μικροσκόπιο, αναφερόμαστε σε αυτήν με τον όρο μικροσκοπική (≥3 ερυθρά αιμοσφαίρια κατά οπτικό πεδίο στο μικροσκόπιο). Η αιματουρία τις περισσότερες φορές είναι ασυμπτωματική· όταν όμως ανευρίσκεται στα ούρα, αποτελεί συνήθως σημείο νεφρικής νόσου ή νόσου του ουροποιητικού συστήματος. Η ανίχνευσή της θα πρέπει να σημάνει «καμπανάκι» για περαιτέρω διερεύνηση και διάγνωση, και επομένως για πρώιμη παραπομπή του ασθενή σε νεφρολόγο.

Ποια είναι τα αίτια της αιματουρίας

Πρέπει να γνωρίζουμε ότι η αιματουρία είναι παρούσα σε ποσοστό 5% των υγιών ατόμων (μεμονωμένη ιδιοπαθής αιματουρία), ενώ σε ποσοστό 10% ανευρίσκεται στους συγγενείς ασθενών με χρόνια νεφρική νόσο. Επίσης, μεταβολικές διαταραχές που προκαλούν αυξημένη αποβολή ασβεστίου, ουρικού και οξαλικού οξέος στα ούρα (υπερασβεστιουρία, υπερουριχοζουρία, υπεροξαλουρία), ιδίως στα παιδιά, σχετίζονται με αιματουρία.

Η αιματουρία, στο 85% των περιπτώσεων, είναι εξωσπειραματικής αρχής και προέρχεται συνήθως από νοσήματα του ουρητήρα, της ουροδόχου κύστης, του προστάτη ή της ουρήθρας. Στο 15% των περιπτώσεων όμως είναι σπειραματικής αρχής· όταν μάλιστα συνοδεύεται και από λεύκωμα στα ούρα, το ποσοστό αυτό αυξάνει κατακόρυφα, υποδηλώνοντας νεφρική νόσο. Τα πιο κοινά νεφρικά αίτια περιλαμβάνουν τις σπειραματοπάθειες (IgA νεφροπάθεια, μεμβρανοϋπερπλαστικές σπειραματονεφρίτιδες, anti-GBM νόσος), συστηματικά νοσήματα με νεφρική προσβολή (συστηματικός ερυθηματώδης λύκος, σκληρόδερμα, αγγειίτιδες), λοιμώξεις του ανώτερου ουροποιητικού (πυελονεφρίτιδα), κύστεις νεφρών (π.χ. απλές κύστεις και πολυκυστική νεφρική νόσος), αγγειακές ανωμαλίες, θηλώδη νέκρωση, νεφρολιθίαση, κληρονομούμενα νοσήματα (σύνδρομο Alport, νόσος Fabry, νόσος λεπτής βασικής μεμβράνης) κ.ο.κ.

Τα πιο κοινά εξωνεφρικά αίτια αιματουρίας περιλαμβάνουν λοιμώξεις ή φλεγμονές του προστάτη, της ουροδόχου κύστης και της ουρήθρας, την παρουσία λίθων κ.ο.κ. Επιπλέον, σε ασθενείς ηλικίας άνω των 40 ετών, σε καπνιστές, σε άτομα με ιστορικό μακροσκοπικής αιματουρίας, κατάχρηση αναλγητικών κ.λπ., θα πρέπει να αποκλείονται νεοπλάσματα του ουροποιητικού συστήματος. Στις γυναίκες, συχνή αιτία ψευδούς μακροσκοπικής αιματουρίας είναι η κολπική αιμόρροια.

Διαγνωστικός και απεικονιστικός έλεγχος

Ο διαγνωστικός και απεικονιστικός έλεγχος της αιματουρίας (αλλά και της λευκωματουρίας) περιλαμβάνει μεταξύ άλλων καλλιέργεια και μικροσκοπική – κυτταρολογική εξέταση ούρων (και με μικροσκόπιο αντίθετης φάσης για την παρουσία ερυθρών σπειραματικής προέλευσης ή ακανθοκυττάρων), υπέρηχο νεφρών και triplex νεφρικών αρτηριών, αξονική – μαγνητική πυελογραφία ή αγγειογραφία, κυστεοσκόπηση, ενώ για τις σπειραματοπάθειες η βιοψία νεφρού αποτελεί μονόδρομο.

Η βιοψία νεφρού θα δώσει απαντήσεις για τη διάγνωση, την αιτία της νεφρικής νόσου, την πρόγνωση και τη θεραπεία. Για την ασφαλέστερη εκτίμηση του τύπου της αιματουρίας και την αποφυγή ψευδώς θετικών αποτελεσμάτων με το μικροσκόπιο αντίθετης φάσης (phase contrast microscopy), το δείγμα θα πρέπει να είναι από τη δεύτερη πρωινή ούρηση και να προσκομίζεται άμεσα στο εργαστήριο, ο αριθμός των ερυθρών να είναι >10 κ.ο.π., το pH των ούρων να είναι <6,5 και τα ούρα να έχουν φυσιολογική πυκνότητα, ενώ θα χρειαστεί να εξεταστούν 3 δείγματα ούρων διαφορετικών ημερών σε διάστημα 3 εβδομάδων περίπου. Στη διερεύνηση μπορεί να περιλαμβάνονται συμπληρωματικές εξετάσεις ούρων, όπως η κυτταρολογική (3 δείγματα), για την ανίχνευση πιθανής κακοήθειας του ουροποιητικού συστήματος.

Ο αιματολογικός έλεγχος περιλαμβάνει εξετάσεις για τη σταδιοποίηση της νεφρικής λειτουργίας, ενώ για την αιματουρία σπειραματικής προέλευσης απαιτείται και ανοσολογικός έλεγχος (ANA, ANCA, C3 – C4, αντισώματα έναντι της βασικής μεμβράνης, ποσοτικός προσδιορισμός και ανοσοηλεκτροφόρηση πρωτεϊνών αίματος – ούρων κ.λπ.).

Θεραπεία της αιματουρίας

Η ασυμπτωματική μεμονωμένη αιματουρία σε γενικές γραμμές δεν απαιτεί ειδική θεραπεία. Σε ειδικές καταστάσεις όμως (π.χ. αιματουρία σπειραματικής προέλευσης), που σχετίζονται με παθολογικά ευρήματα των κλινικοεργαστηριακών και απεικονιστικών εξετάσεων, μπορεί να απαιτηθεί θεραπεία, ανάλογα με την περίπτωση και την κύρια διάγνωση (κυκλοφωσφαμίδη, κορτιζόνη, κυκλοσπορίνη, MMF, rituximab κ.ο.κ.). Και στις αιματουρίες από εξωνεφρικά αίτια, η θεραπεία εξαρτάται από το υποκείμενο νόσημα που την προκάλεσε.

Διαβάστε επίσης: Λευκωματουρία · Βιοψία νεφρού · Νεφρολιθίαση