Εγκυμοσύνη και νεφρική ανεπάρκεια

Η εγκυμοσύνη προκαλεί δραματικές αλλαγές στη συστηματική κυκλοφορία, οδηγώντας σε αύξηση του συνολικού όγκου του κυκλοφορούντος αίματος και της καρδιακής παροχής. Ο νεφρός με τη σειρά του, προκειμένου να προσαρμοστεί στις νέες αυτές συνθήκες, αυξάνει σημαντικά τη λειτουργική του ικανότητα, αυξάνοντας τον ρυθμό σπειραματικής διήθησης (GFR) και τη νεφρική ροή πλάσματος (RPF) κατά 40% – 50%. Για να ανταποκριθεί όμως σε αυτές τις αιμοδυναμικές αλλαγές, ο νεφρός αυξάνει το μήκος του κατά 1,5 cm και τον όγκο του κατά 30%, μία διαδικασία γνωστή και ως αντισταθμιστική υπερτροφία.

Απεικονιστικές αλλαγές του ουροποιητικού συστήματος, όπως σημαντικού βαθμού διάταση (υδρονέφρωση) και μειωμένη περισταλτική δραστηριότητα, σημειώνονται ήδη από τον τρίτο μήνα της εγκυμοσύνης (κυρίως δεξιά), λόγω ορμονικών μεταβολών αλλά και της πίεσης που ασκεί το έμβρυο στο ουροποιητικό σύστημα. Η διάταση του δεξιού νεφρού αρχίζει ήδη από την 6η εβδομάδα και συνεχίζει με ρυθμό αύξησης 0,5 mm ανά εβδομάδα έως την 24η – 26η εβδομάδα κύησης. Η υδρονέφρωση στην κύηση είναι συνήθως ασυμπτωματική, αλλά μπορεί να προκαλέσει άτυπο κοιλιακό άλγος και σπανιότερα να δώσει στοιχεία αποφρακτικής ουροπάθειας στον απεικονιστικό έλεγχο. Αποτέλεσμα όλων αυτών είναι η παραμονή (στάση) τουλάχιστον 200 ml ούρων στην ουροδόχο κύστη, κάτι που σχετίζεται με αυξημένη πιθανότητα λοιμώξεων του ουροποιητικού κατά τη διάρκεια της κύησης. Οι ανατομικές αυτές αλλαγές υποχωρούν συνήθως αυτόματα 12 – 16 εβδομάδες μετά τον τοκετό.

Εγκυμοσύνη και νεφρική λειτουργία

Η αύξηση του ρυθμού σπειραματικής διήθησης κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης οδηγεί σε μείωση της συγκέντρωσης της ουρίας, της κρεατινίνης και του ουρικού οξέος στο αίμα. Ακόμα και μικρές διακυμάνσεις μέσα στα φυσιολογικά όρια (ουρία >26 mg/dL, κρεατινίνη >0,8 mg/dL, ουρικό οξύ >4,5 mg/dL) χρήζουν πολλές φορές περαιτέρω διερεύνησης. Η αποβολή λευκώματος με τα ούρα μπορεί να αυξηθεί, αλλά γενικά παραμένει κάτω από 300 mg/24 ώρες. Διαταραχές των παραπάνω δεικτών σχετίζονται με επιπλοκές κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης (προεκλαμψία, ενδομήτρια καθυστέρηση της ανάπτυξης). Η πρωτεϊνουρία που ανιχνεύεται κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης αντανακλά είτε προϋπάρχουσα νεφρική βλάβη είτε νέα (de novo) εμφάνιση, με το πιο κοινό αίτιο να είναι η προεκλαμψία.

Πολλές φορές η οριστική διάγνωση μπορεί να τεθεί μετά το τέλος της κύησης, αφού ακόμα και λευκωματουρία νεφρωσικού εύρους (≥3,5 g/24h) δεν αλλοιώνει την πορεία της κύησης ή την επιβίωση του εμβρύου (εφόσον δεν συνδέεται με σημαντικού βαθμού νεφρική ανεπάρκεια ή υπέρταση). Ωστόσο, γυναίκες με προϋπάρχουσα γνωστή νεφρική νόσο υπάγονται στην κατηγορία των κυήσεων υψηλού κινδύνου και χρήζουν στενής ιατρικής παρακολούθησης, και από νεφρολόγο.

Τι ορίζουμε ως υπέρταση στην εγκυμοσύνη;

Η υπέρταση στην εγκυμοσύνη ορίζεται ως συστολική αρτηριακή πίεση ≥140 mmHg ή διαστολική αρτηριακή πίεση ≥90 mmHg, σε δύο τουλάχιστον μετρήσεις με απόσταση τουλάχιστον 4 ωρών. Οι υπερτασικές διαταραχές συμβαίνουν στο 6% – 8% των κυήσεων και είναι το δεύτερο αίτιο μητρικής θνησιμότητας στις Ηνωμένες Πολιτείες. Πολλές φορές ο ιατρός θα πρέπει να ξεχωρίσει αν πρόκειται για μια κατάσταση που προϋπήρχε ή για μια διαταραχή που οφείλεται στην εγκυμοσύνη. Για τον λόγο αυτό οι υπερτασικές διαταραχές έχουν ταξινομηθεί σε τέσσερις κατηγορίες: i) χρόνια υπέρταση, ii) εκλαμψία – προεκλαμψία, iii) προεκλαμψία σε ασθενή με ιστορικό υπέρτασης, iv) υπέρταση κύησης.

Θεραπεία της υπέρτασης στην εγκυμοσύνη

Η συνήθης θεραπευτική προσέγγιση, που μπορεί να ακολουθηθεί με σχετική ασφάλεια, περιλαμβάνει φάρμακα όπως η α-μεθυλντόπα, οι διυδροπυριδινικοί αναστολείς των διαύλων ασβεστίου (π.χ. νιφεδιπίνη) και οι α/β-αδρενεργικοί αποκλειστές (π.χ. λαβεταλόλη).

Προεκλαμψία

Η προεκλαμψία είναι μια πολυσυστηματική νόσος που επιπλέκει το 5% – 8% των κυήσεων και συνήθως υποχωρεί με την απομάκρυνση του πλακούντα. Χαρακτηρίζεται συνήθως κλινικά από την εμφάνιση υπέρτασης (≥140/90 mmHg) και λευκωματουρίας μετά την 20ή εβδομάδα της κύησης και συνήθως συνοδεύεται από οίδημα και υπερουριχαιμία. Σύμφωνα με τις σύγχρονες οδηγίες, η διάγνωση τίθεται και χωρίς λευκωματουρία, όταν η υπέρταση συνοδεύεται από βλάβη οργάνων, όπως επιδείνωση της νεφρικής λειτουργίας, προσβολή του ήπατος, πτώση των αιμοπεταλίων, νευρολογικά συμπτώματα ή πνευμονικό οίδημα. Η προεκλαμψία, εάν δεν ελεγχθεί, μπορεί να προκαλέσει στην εγκυμονούσα πολυοργανική ανεπάρκεια (κυρίως του ήπατος και των νεφρών), διαταραχές της πήξης του αίματος, σπασμούς και ισχαιμικό αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο, ενώ στο έμβρυο, λόγω της μειωμένης ροής του αίματος μέσω του πλακούντα, έχει ως συνέπεια το χαμηλό βάρος γέννησης.

Εκλαμψία

Ως εκλαμψία ορίζεται η εκδήλωση επιληπτικών κρίσεων σε μια γυναίκα με προεκλαμψία, οι οποίες δεν μπορούν να αποδοθούν σε άλλα αίτια. Οι παράγοντες κινδύνου περιλαμβάνουν τις πολλαπλές κυήσεις, την πολύδυμη κύηση (δίδυμα κ.λπ.), την πρώτη κύηση, τη μεγάλη ηλικία της μητέρας, το οικογενειακό ιστορικό (ή προηγούμενο επεισόδιο προεκλαμψίας) και υποκείμενα ιατρικά προβλήματα της μητέρας (υπέρταση, διαβήτης, νεφρική ανεπάρκεια, παχυσαρκία, θρομβοφιλία).

Επίλογος

Αυτό που πρέπει να τονιστεί είναι ότι, παρά τη σημαντική αύξηση του ρυθμού σπειραματικής διήθησης (GFR), δεν υπάρχουν μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στη νεφρική λειτουργία ή στην ιστολογική δομή του νεφρού (ακόμα και σε πολλαπλές εγκυμοσύνες).

Ακόμα και σε γυναίκες με συγγενή ή επίκτητο μονόνεφρο (που έχουν υποβληθεί σε ετερόπλευρη νεφρεκτομή) και φυσιολογική νεφρική λειτουργία, η αύξηση του ρυθμού σπειραματικής διήθησης (GFR) επιτυγχάνεται παρομοίως, αν και οι αλλαγές αυτές είναι μικρότερες και πιο αργές.

Διαβάστε επίσης: Λευκωματουρία · Αρτηριακή υπέρταση · Ασυμπτωματική βακτηριουρία

Τελευταία ενημέρωση: Νοέμβριος 2026 · Κείμενο: Αντώνιος Ζαγοριανάκος, νεφρολόγος