Μυελώδης Σπογγοειδής Νεφρός

Μυελώδης σπογγοειδής νεφρόςΟ μυελώδης σπογγοειδής νεφρός, ή αλλιώς νόσος Cacchi-Ricci, είναι μια καλοήθης συγγενής πάθηση (εκ γενετής) που χαρακτηρίζεται από κυστική, ανώμαλη ανάπτυξη των αθροιστικών σωληναρίων σε μία ή περισσότερες νεφρικές θηλές, στον έναν ή και στους δύο νεφρούς. Κύριο ακτινολογικό εύρημα είναι η ακανόνιστη, σφαιρική/ωοειδής διάταση και η κυστική παραμόρφωση των νεφρικών θηλών. Αυτή η εικόνα δίνει στη μυελώδη μοίρα του νεφρού σπογγώδη υφή (εξ ου και ο όρος μυελώδης σπογγοειδής νεφρός). Ο μυελώδης σπογγοειδής νεφρός συνήθως παραμένει ασυμπτωματικός μέχρι τη 2η – 3η δεκαετία της ζωής.

Στη βρεφική και παιδική ηλικία αναφέρονται μόνο σποραδικές περιπτώσεις. Η αιτιολογία είναι άγνωστη. Πιστεύεται ότι οφείλεται στη μη συνένωση της ουρητηρικής προεξοχής με το νεφρικό στρώμα. Άλλες θεωρίες υποστηρίζουν ότι η απόφραξη του ουροποιητικού συστήματος και των σωληναρίων από λίθους ουρικού οξέος (κατά την εμβρυογένεση) ή οξαλικού ασβεστίου (ιδιοπαθής υπερασβεστιουρία) μπορεί να αποτελεί εκλυτικό παράγοντα για την ανάπτυξη της νόσου. Η νόσος είναι αμφοτερόπλευρη στο 70% των περιπτώσεων, ενώ η ετερόπλευρη συμμετοχή μίας μόνο πυραμίδας είναι σπάνια. Οι περισσότεροι ασθενείς δεν έχουν οικογενειακό ιστορικό της πάθησης.

Επιπολασμός

Η κατάσταση αυτή ανευρίσκεται στο 0,5% των ασθενών που υποβάλλονται σε ενδοφλέβια πυελογραφία για διάφορα αίτια. Η συχνότητα στον γενικό πληθυσμό υπολογίζεται από 1:5.000 έως 1:20.000 (στις γυναίκες συχνότερα από ό,τι στους άνδρες). Ωστόσο, σε ασθενείς με νεφρολιθίαση ανέρχεται σε ποσοστό 5% – 20%.

Κλινική εικόνα – επιπλοκές

Μυελώδης σπογγοειδής νεφρός (medullary sponge kidney)Ο μυελώδης σπογγοειδής νεφρός είναι συνήθως μια καλοήθης διαταραχή, χωρίς σοβαρή νοσηρότητα ή θνησιμότητα. Ωστόσο, νεφρική ανεπάρκεια μπορεί να εμφανιστεί σε ποσοστό έως και 10% των ασθενών. Οι ασθενείς μπορεί να παρουσιάσουν υποτροπιάζουσα νεφρολιθίαση με επαναλαμβανόμενα επεισόδια κολικού νεφρού ή εικόνα νεφρασβέστωσης. Για τον λόγο αυτό συστήνεται η πρόσληψη άφθονων υγρών για την πρόληψη της λιθίασης (παραγωγή ούρων >2 L/ημέρα). Επίσης, οι λοιμώξεις του ανώτερου ουροποιητικού (πυελονεφρίτιδα) και η στείρα πυουρία αποτελούν συνήθη ευρήματα.

Διαγνωστική προσέγγιση

Μυελώδης σπογγοειδής νεφρός και νεφρασβέστωσηΕξέταση εκλογής για τη διάγνωση της νόσου είναι σήμερα η αξονική ουρογραφία· παλαιότερα γινόταν ενδοφλέβια απεκκριτική ουρογραφία. Κύριο ακτινολογικό εύρημα είναι η ακανόνιστη σφαιρική/ωοειδής διάταση και η κυστική παραμόρφωση των νεφρικών θηλών. Οι νεφροί μπορεί να φαίνονται λίγο μεγαλύτεροι στον απεικονιστικό έλεγχο, όταν πάσχουν περισσότερες νεφρικές θηλές.

Στο πλαίσιο της διερεύνησης γίνεται πλήρης αιματολογικός – ορμονικός έλεγχος (K+, Na+, Ca++, HCO3–, Pi, PTH, βιταμίνη D, TSH, δείκτες νεφρικής λειτουργίας και λευκωματίνη), καθώς και συλλογή ούρων 24ώρου (K+, Na+, Ca++, Pi, pH, οξαλικά, κιτρικά, ουρικό οξύ, λεύκωμα και κρεατινίνη). Σκοπός αυτής της διερεύνησης είναι να βρεθούν μεταβολικοί παράγοντες κινδύνου που μπορεί να συμβάλλουν στη νεφρολιθίαση, ώστε να αντιμετωπιστούν. Η μικροσκοπική αιματουρία είναι συχνό εύρημα στη γενική ούρων, ενώ η μακροσκοπική αιματουρία είναι παρούσα στο 20% – 30% των περιπτώσεων (ως αποτέλεσμα της νεφρολιθίασης). Υπερασβεστιουρία ανευρίσκεται στο 30% – 50% των περιπτώσεων.

Θεραπεία

Σπογγοειδής νεφρόςΟι ασυμπτωματικοί ασθενείς με μυελώδη σπογγοειδή νεφρό δεν χρειάζονται ιδιαίτερη θεραπεία. Αρκεί η σύσταση για μεγάλη πρόσληψη υγρών, για την πρόληψη της νεφρολιθίασης, και η αντιμετώπιση των λοιμώξεων του ουροποιητικού με την κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή.

Ωστόσο, οι ασθενείς με μεταβολικούς παράγοντες κινδύνου (από τον παραπάνω έλεγχο) χρειάζονται πιο εξειδικευμένη προσέγγιση και θεραπεία. Οι διαιτητικές παρεμβάσεις έχουν ως στόχο την κατανάλωση τροφών πλούσιων σε κιτρικά (εσπεριδοειδή, εκτός από το grapefruit), αλκάλια, ασβέστιο (γαλακτοκομικά προϊόντα) και κάλιο (φυτικές ίνες, φρούτα, λαχανικά), και φτωχών σε νάτριο (<2,5 g/ημέρα), οξαλικά (<50 mg/ημέρα), ζωικές πρωτεΐνες (0,8 – 1 g/kg/ημέρα) και επεξεργασμένους υδατάνθρακες, καθώς και την αποφυγή συμπληρωμάτων ασβεστίου (Ca++) και βιταμίνης C (ασκορβικού οξέος). Σε ορισμένες μεταβολικές διαταραχές μπορεί να χρειαστεί και φαρμακευτική αγωγή, όπως θειαζιδικά διουρητικά (χλωροθαλιδόνη, ινδαπαμίδη), αναστολείς της οξειδάσης της ξανθίνης (αλλοπουρινόλη), κιτρικό κάλιο και συνδυασμός μαγνησίου (Mg++) – πυριδοξίνης (B6).

Επειδή κυκλοφορούν διάφορα σκευάσματα ως δότες κιτρικών και καλίου (K+), για τη νεφρολιθίαση προτιμάται η χορήγηση κιτρικού καλίου αντί του όξινου ανθρακικού νατρίου (NaHCO3), της γνωστής μαγειρικής σόδας (επειδή περιέχει νάτριο), ή του χλωριούχου καλίου (KCl). Η αρχική δόση του κιτρικού καλίου είναι 20 mEq/ημέρα, με στόχο η ημερήσια αποβολή κιτρικών στα ούρα να διατηρείται στα 450 mg/ημέρα και το pH των ούρων <7,5.

Οι ασθενείς με συμπτωματική νεφρολιθίαση μπορούν να υποβληθούν σε εξωσωματική λιθοτριψία με κρουστικά κύματα (ESWL).

Διαβάστε επίσης: Νεφρολιθίαση · Νεφρασβέστωση · Κοραλλιοειδής λιθίαση

Νεφρολογική εκτίμηση στο ιατρείο

Ο μυελώδης σπογγοειδής νεφρός με πέτρες ή λοιμώξεις που επανέρχονται χρειάζεται μεταβολικό έλεγχο αίματος και ούρων και εξατομικευμένη πρόληψη. Ο νεφρολόγος Αντώνιος Ζαγοριανάκος δέχεται κατόπιν ραντεβού:

Ραντεβού: 216 700 5734 · κινητό 694 785 3377 · φόρμα επικοινωνίας

Τελευταία ενημέρωση: Νοέμβριος 2026 · Κείμενο: Αντώνιος Ζαγοριανάκος, νεφρολόγος

 

Αντώνιος ΖαγοριανάκοςΜυελώδης Σπογγοειδής Νεφρός