Διαβητική νεφροπάθεια

Η διαβητική νεφροπάθεια (ή διαβητική νεφρική νόσος) είναι η βλάβη των νεφρών που προκαλεί ο σακχαρώδης διαβήτης με τα χρόνια. Το υψηλό σάκχαρο και η υψηλή πίεση φθείρουν σιγά-σιγά τα σπειράματα, τα μικροσκοπικά «φίλτρα» του νεφρού.

Το πρώτο σημάδι είναι συνήθως η απώλεια λευκώματος (λευκωματίνης) στα ούρα, η λευκωματουρία. Αργότερα μπορεί να μειωθεί και η ικανότητα των νεφρών να φιλτράρουν το αίμα (ο ρυθμός σπειραματικής διήθησης, eGFR). Αν δεν αντιμετωπιστεί, η νόσος μπορεί να οδηγήσει σε χρόνια νεφρική ανεπάρκεια και τελικά σε αιμοκάθαρση ή μεταμόσχευση.

Το καλό νέο είναι ότι σήμερα η εξέλιξη μπορεί να επιβραδυνθεί σημαντικά, αρκεί η βλάβη να βρεθεί νωρίς με απλές εξετάσεις.

Πόσο συχνή είναι και ποιοι κινδυνεύουν

Νεφρική βλάβη εμφανίζει το 20–40% των ανθρώπων με διαβήτη. Ο διαβήτης είναι η συχνότερη αιτία νεφρικής ανεπάρκειας που χρειάζεται αιμοκάθαρση στις ανεπτυγμένες χώρες.

• Διαβήτης τύπου 1: η βλάβη εμφανίζεται συνήθως 5–15 χρόνια μετά τη διάγνωση.
• Διαβήτης τύπου 2: μπορεί να υπάρχει ήδη στη διάγνωση, γιατί ο διαβήτης συχνά υπάρχει χρόνια πριν βρεθεί.

Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος όταν υπάρχουν:

• σάκχαρο που δεν ρυθμίζεται καλά για χρόνια
• αρτηριακή υπέρταση
• κάπνισμα και παχυσαρκία
• αυξημένη χοληστερόλη
• οικογενειακό ιστορικό νεφρικής νόσου
• διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια (βλάβη στα μάτια)

Η νεφρική νόσος στον διαβήτη αυξάνει και τον κίνδυνο για καρδιά και εγκεφαλικό. Γι’ αυτό η προστασία των νεφρών προστατεύει και την καρδιά.

Συμπτώματα: στην αρχή συνήθως κανένα

Στα πρώτα στάδια η διαβητική νεφροπάθεια δεν πονάει και δεν φαίνεται. Η μόνη αλλαγή είναι στις εξετάσεις. Γι’ αυτό ο τακτικός έλεγχος είναι ο μόνος τρόπος να βρεθεί νωρίς.

Όταν η νόσος προχωρήσει, μπορεί να εμφανιστούν:

• αφρώδη ούρα (από το λεύκωμα)
• πρήξιμο στους αστραγάλους, στα πόδια ή γύρω από τα μάτια
• πίεση που ανεβαίνει ή ρυθμίζεται δύσκολα
• κόπωση, ανορεξία, ναυτία, κνησμός
• συχνά επεισόδια υπογλυκαιμίας με τα ίδια φάρμακα, γιατί οι νεφροί αποβάλλουν πιο αργά την ινσουλίνη και ορισμένα δισκία

Δείτε και τα σημάδια που μπορεί να δείχνουν πρόβλημα στα νεφρά.

Ποιες εξετάσεις χρειάζονται και πόσο συχνά

Δύο απλές εξετάσεις δείχνουν αν τα νεφρά είναι καλά:

1. Λόγος λευκωματίνης προς κρεατινίνη ούρων (UACR), σε ένα τυχαίο δείγμα ούρων. Δείχνει πόσο λεύκωμα χάνεται.
2. Κρεατινίνη αίματος, από την οποία υπολογίζεται το eGFR. Δείχνει πόσο καλά φιλτράρουν τα νεφρά.

Τι σημαίνουν οι τιμές του UACR: κάτω από 30 mg/g είναι φυσιολογικό, 30–299 mg/g είναι μέτρια αυξημένο και 300 mg/g ή περισσότερο είναι σημαντικά αυξημένο.

Ένα μόνο υψηλό αποτέλεσμα δεν αρκεί για διάγνωση. Χρειάζονται 2 στα 3 θετικά δείγματα μέσα σε 3–6 μήνες. Έντονη άσκηση το προηγούμενο 24ωρο, πυρετός, λοίμωξη, περίοδος ή πολύ υψηλό σάκχαρο μπορούν να ανεβάσουν προσωρινά την τιμή.

Η γενική ούρων με ταινία δεν αρκεί, γιατί δεν δείχνει τις μικρές ποσότητες λευκώματος των πρώτων σταδίων.

Δεν οφείλεται πάντα στον διαβήτη

Σε έναν άνθρωπο με διαβήτη, η νεφρική βλάβη μπορεί να έχει και άλλη αιτία, μόνη ή μαζί με τον διαβήτη. Αυτό έχει σημασία, γιατί άλλες νεφροπάθειες έχουν άλλη θεραπεία.

Ο νεφρολόγος ψάχνει άλλη αιτία όταν:

• το εύρημα εμφανίζεται λιγότερο από 5 χρόνια μετά τη διάγνωση διαβήτη τύπου 1, ή δεν υπάρχει βλάβη στα μάτια
• υπάρχει αίμα στα ούρα ή «ενεργό ίζημα» στη γενική ούρων
• το σάκχαρο είναι χρόνια καλά ρυθμισμένο
• το eGFR πέφτει γρήγορα
• το λεύκωμα αυξάνει γρήγορα ή είναι πολύ υψηλό, ή υπάρχει νεφρωσικό σύνδρομο

Σε αυτές τις περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί βιοψία νεφρού για τη σωστή διάγνωση.

Θεραπεία: πώς προστατεύουμε τα νεφρά

Η θεραπεία έχει αλλάξει πολύ τα τελευταία χρόνια. Σήμερα υπάρχουν φάρμακα που αποδεδειγμένα επιβραδύνουν τη νεφρική βλάβη και προστατεύουν την καρδιά. Η επιλογή γίνεται από τον γιατρό, ανάλογα με το στάδιο, το λεύκωμα και τις άλλες παθήσεις του καθενός.

1. Ρύθμιση του σακχάρου. Ο στόχος της γλυκοζυλιωμένης (HbA1c) εξατομικεύεται, γιατί στη νεφρική νόσο αυξάνει ο κίνδυνος υπογλυκαιμίας. Ορισμένα αντιδιαβητικά χρειάζονται αλλαγή δόσης ή διακοπή όταν πέφτει το eGFR.
2. Ρύθμιση της πίεσης. Στόχος είναι πίεση κάτω από 130/80 mmHg και, όπου είναι ασφαλές, συστολική κάτω από 120 mmHg.
3. Αναστολείς μετατρεπτικού ενζύμου (α-ΜΕΑ) ή ανταγωνιστές αγγειοτενσίνης (ARB). Δίνονται όταν υπάρχει λεύκωμα στα ούρα ή μειωμένο eGFR, στη μέγιστη ανεκτή δόση. Μια μικρή άνοδος της κρεατινίνης στην αρχή είναι αναμενόμενη και δεν σημαίνει βλάβη.
4. Αναστολείς SGLT2 («γλιφλοζίνες»). Στον διαβήτη τύπου 2 με νεφρική νόσο συνιστώνται για προστασία νεφρών και καρδιάς, όχι μόνο για το σάκχαρο. Ξεκινούν με eGFR 20 ή περισσότερο και μπορούν να συνεχιστούν και σε χαμηλότερες τιμές.
5. Φινερενόνη. Είναι μη στεροειδής ανταγωνιστής των υποδοχέων αλατοκορτικοειδών. Προστίθεται όταν το λεύκωμα παραμένει παρά τη θεραπεία και το eGFR είναι 25 ή περισσότερο. Χρειάζεται έλεγχος καλίου στο αίμα ένα μήνα μετά την έναρξη.
6. Αγωνιστές GLP-1. Στον διαβήτη τύπου 2 με νεφρική νόσο, εκείνοι με αποδεδειγμένο όφελος επιβραδύνουν τη νεφρική βλάβη και μειώνουν τον καρδιαγγειακό κίνδυνο. Βοηθούν και στην απώλεια βάρους.
7. Στατίνη για τη χοληστερόλη, στην πλειονότητα των ασθενών, για προστασία της καρδιάς.

Στόχος της θεραπείας είναι και η μείωση του λευκώματος στα ούρα. Αν είναι πάνω από 300 mg/g, επιδιώκουμε μείωση τουλάχιστον 30%. Δείτε αναλυτικά πώς μειώνεται το λεύκωμα στα ούρα.

Προσοχή: κανένα από αυτά τα φάρμακα δεν ξεκινά ή διακόπτεται χωρίς ιατρική οδηγία. Ορισμένα δεν είναι κατάλληλα στην εγκυμοσύνη. Αποφεύγουμε επίσης τα αντιφλεγμονώδη παυσίπονα (ΜΣΑΦ), που επιβαρύνουν τα νεφρά.

Διατροφή και τρόπος ζωής

• Αλάτι: λιγότερο από 5 g αλάτι την ημέρα (περίπου ένα κουταλάκι του γλυκού), μαζί με το αλάτι που κρύβεται στα έτοιμα τρόφιμα.
• Πρωτεΐνη: στη νεφρική νόσο συνιστάται περίπου 0,8 g ανά κιλό βάρους την ημέρα, όσο και στον γενικό πληθυσμό. Δεν βοηθούν οι δίαιτες με πολλή πρωτεΐνη. Στην αιμοκάθαρση οι ανάγκες είναι μεγαλύτερες.
• Κάλιο και φωσφόρος: περιορισμοί μόνο αν το δείξουν οι εξετάσεις, ιδιαίτερα αν παίρνετε φάρμακα που ανεβάζουν το κάλιο.
• Κίνηση: τουλάχιστον 150 λεπτά μέτριας άσκησης την εβδομάδα, όπως γρήγορο περπάτημα, αν δεν υπάρχει ιατρικός περιορισμός.
• Βάρος: η απώλεια βάρους στην παχυσαρκία βελτιώνει σάκχαρο, πίεση και λεύκωμα.
• Κάπνισμα: διακοπή, γιατί επιταχύνει τη νεφρική βλάβη και αυξάνει τον καρδιαγγειακό κίνδυνο.

Η διατροφή προσαρμόζεται στις εξετάσεις και στο στάδιο. Δείτε τον οδηγό για τη δίαιτα στη χρόνια νεφρική ανεπάρκεια.

Πότε να δείτε νεφρολόγο

Κλείστε ραντεβού με νεφρολόγο αν έχετε διαβήτη και:

• το eGFR είναι κάτω από 30
• το eGFR πέφτει γρήγορα ή το λεύκωμα αυξάνει γρήγορα
• υπάρχει αίμα στα ούρα ή άλλο ασυνήθιστο εύρημα
• η πίεση δεν ρυθμίζεται ή το κάλιο ανεβαίνει με τα φάρμακα
• υπάρχει αμφιβολία για την αιτία της νεφρικής βλάβης

Η συνεργασία διαβητολόγου ή παθολόγου με νεφρολόγο δίνει τα καλύτερα αποτελέσματα.

Διαβάστε επίσης: Λευκωματουρία · Αρτηριακή υπέρταση · Τι ορίζουμε ως χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Το άρθρο είναι ενημερωτικό και δεν αντικαθιστά την ιατρική εξέταση.

Τελευταία ενημέρωση: Νοέμβριος 2026 · Κείμενο: Αντώνιος Ζαγοριανάκος, νεφρολόγος